Hayvan Davranışları ve Hafıza

Hayvanların alet kullanımı ya da sayısal yetenekleri gibi bazı oldukça zeki davranışları, onların gelişmiş bir zihin kapasitesine sahip olduğunu düşündürüyor. Hayvan yeteneklerinin sorgulanması için odaklanabileceğimiz önemli bir kapasite, hayvanların “zihinsel zaman yolculuğu” kapasitesidir. Bu kapasite, “episodik hafıza” ve “episodik gelecek düşüncesi” bileşenlerini içerir. Çalışmalar, bu iki içeriğin birbiriyle yakından ilişkili olduğunu göstermektedir (Addis 2020).  Episodik hafıza, geçmiş olayların tecrübi olarak göz önünde canlanmasıyla ilgilidir. Benzer bir şekilde episodik gelecek düşüncesi, geleceği hayal ettiğimizde gözümüzün önüne gelen sahneleri içerir. Geçmişi hatırlamak ve geleceği hayal edebilmek bizim benlik algımız için oldukça önemli olduğundan, zihinsel zaman yolculuğu insanların en önemli bilişsel kapasitelerinden biridir. Bu kapasitenin hayvanlarda da bulunup bulunamayacağı tartışmalı bir konudur. Özellikle çalı kargaları üzerinde yapılan çalışmalar sonucu, hayvanların zihinsel zaman yolculuğuna sahip olduğunu düşündürecek veriler elde edilmiştir. Örneğin çalı kargalarının neyi nerede ne zaman yaptıklarını hatırladıklarına dair bulgular sağlanmıştır (Clayton ve Dickinson 1998). Benzer bir şekilde, gelecek planlaması yapabildikleri görülmüştür (Correia ve ark. 2007). Ancak “Bu gözlemler insan benzeri bir zihinsel zaman yolculuğunu yansıtır mı?” sorusu felsefecilerin fikir ayrılığı yaşadığı bir konudur. İnsanlar zihinsel zaman yolculuğu yaparken, geçmişteki olayı kendilerinin yaşadığına ve gelecek düşüncelerinin de kendileriyle ilgili olduğuna dair bir fenomenolojiye sahiptir. Bazı yaklaşımlar, dili olmayan hayvanların davranışlarının bize onların bu fenomenolojiye sahip olduklarına dair bilgi veremeyeceğini varsaymaktadır (bkz. Tulving 2002; Suddendorf ve Corballis 2007).  Bu nedenle, hayvanların zihinsel zaman yolculuğu kapasitesine sahip olup olmadığı konusu oldukça tartışmalıdır. Bu derste, hayvanların davranışlarının yorumlanmasıyla ilgili zorluklar, zihinsel zaman yolculuğu örneği üzerinden irdelenecektir. Deneysel veriler incelenip, insan benzeri bir zihinsel zaman yolculuğu kapasitesine sahip olmak için gereken şartların neler olduğu; ve deneysel verilerin açıklanması için zihinsel zaman yolculuğu dışında alternatif açıklamaların neler olduğu tartışılacaktır.

Okuma Önerileri

Addis, Donna Rose. 2020. “Mental Time Travel? A Neurocognitive Model of Event Simulation.” Review of Philosophy and Psychology 11 (2): 233–59. https://doi.org/10.1007/s13164-020-00470-0.

Clayton, Nicola S., and Anthony Dickinson. 1998. “Episodic-like Memory during Cache Recovery by Scrub Jays.” Nature 395 (6699): 272–74. https://doi.org/10.1038/26216.

Correia, Sérgio P.C., Anthony Dickinson, and Nicola S. Clayton. 2007. “Western Scrub-Jays Anticipate Future Needs Independently of Their Current Motivational State.” Current Biology 17 (10): 856–61. https://doi.org/10.1016/j.cub.2007.03.063.

Suddendorf, Thomas, and Michael C. Corballis. 2007. “The Evolution of Foresight: What Is Mental Time Travel, and Is It Unique to Humans?” Behavioral and Brain Sciences 30 (3): 299–313. https://doi.org/10.1017/S0140525X07001975.

Tulving, Endel. 2002. “Episodic Memory: From Mind to Brain.” Annual Review of Psychology 53 (1): 1–25. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.53.100901.135114.