EVRİMSEL RASLANTI 

 Dersin kapsamı dahilinde evrimsel biyolojik süreçler açısından tanımlanan rastlantı kavramının başlıkları ele alınacaktır. Evrimsel süreçler için ifade edilen rastlantısallığın olasılık temelli evrimsel genetik izahları genel çerçevesiyle örneklerle anlatılacaktır.  Evrimsel biyolojik açıdan rastlantının stokastik bir süreç olarak tanımlandığı genetik sürüklenme ve genetik varyasyonun temel kaynağı olan mutasyonların rastlantısallığı arasındaki ilişki nötral teori çerçevesinde ele alınacaktır. Doğal seçilimin rastlantısal olabilmesi, bu sürecin deterministik yapısının çevrenin değişimi/dalgalanmasıyla yön değiştirmesi bağlamında ele alınacak, bu durumu meydana getiren etmenlerin evrimsel genetik sonuçlarına odaklanılacaktır. Doğal seçilimin genomdaki seçilim bölgeleri arasındaki girişim etkisi nedeniyle optimal adaptif durumu meydana getiremeyişi olarak tanımlanan Hill-Robertson etkisi, bu etkinin sonucu olarak ortaya çıkan stokastik evrimleşmenin bir ifadesi olarak rastlantısallık bağlamında ele alınacaktır.

Sonuç olarak ders kapsamında, mutasyon, genetik sürüklenme, doğal seçilim başlıkları rastlantısallığı daha doğru bir şekilde ifade eden belirsizlik ve öngörülemezlik kavramları açısından tartışılarak evrimsel süreçlerin nedenselliğin çok katmanlı oluşu gözden geçirilecektir.

Okuma önerileri:

1. Mutasyon biçimleri üzerine herhangi bir kapsamlı genetik kitabındaki mutasyonları (kromozomal, DNA düzeyi) anlatan bölüm ya da bölümler.
2. Evrim (Douglas Futuyma, Palme Yayıncılık, 2023). Bu kitaptaki BÖLÜM 8, BÖLÜM 10 ve BÖLÜM 11.
3. The Neutral Theory of Molecular Evolution (Motoo Kimura, Princeton University Press, 1983). Önemli temel kaynak, ancak ileri düzeyli olduğu için konuya derinlemesine ilgili olanlara önerilir.
4. Evolutionary rate at the molecular level, Motoo Kimura, Nature, 217; 624-626, 1968. Kimura’nın bu klasik makalesi nötral teorinin temel argümanlarını anlamak için birincil ve okuması görece kolay bir kaynaktır.
5. Hill-Robertson etkisi için Wikipedia sitesine başvurulması bu karmaşık konunun anlaşılması açısından iyi olabilir.